Saigon Classical
với sự hợp tác và hỗ trợ từ Paper & I và The One Piano
hỗ trợ truyền thông từ Viện Pháp Tp. HCM (Institut-Français)

giới thiệu

Buổi chia sẻ dẫn giải:
HAI KẺ SONG-SINH, Sao Sâm và Sao Thương – Hy Lạp, Homer và những vì tinh-tòa

Phần dẫn giải chủ trì bởi Trần Như Vĩnh Lạc, bằng tiếng Việt và không có dẫn dịch.

trong khuôn khổ dự án: From Alpha to Opera – giới thiệu các vở opera nổi tiếng có phần phụ đề tiếng Việt và tiếng Anh.

ĐỊA ĐIỂM: Không gian đọc The Lighthouse, Tầng 1 Paper & I, 152 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, P. Sài Gòn, Tp.HCM

THỜI GIAN:
Thứ bảy, ngày 20 tháng 06 năm 2026
13:00 – 13:30 đón khách
13:30 – 17:30 diễn giải tác phẩm
18:30 – Trình chiếu tác phẩm

ĐÓNG GÓP ĐỀ NGHỊ (đóng góp trước qua chuyển khoản)
300.000 VNĐ - áp dụng với khán giả chỉ tham gia buổi dẫn giải.
400.000 VNĐ - combo áp dụng với khán giả tham dự cả hai sự kiện buổi dẫn giải & chiếu

(Chúng tôi khuyến khích khán giả sử dụng dịch vụ, nước uống và thức ăn tại địa điểm trong khuôn viên diễn ra sự kiện)

TOÀN BỘ đóng góp sẽ được dùng để trang trải chi phí chuẩn bị sự kiện, soạn các tư liệu, thiết bị liên quan phục vụ cho chương trình, gửi chi phí hỗ trợ diễn giả VÀ hỗ trợ dự án VĨNH-LẠC Podcast series. Đồng thời đóng góp này cũng nhằm nâng cao chất lượng chương trình tuyển chọn đặc biệt hơn trong thời gian hoạt động sắp tới.

Đóng góp của Quý vị là sự ủng hộ thiết thực nhất để From Alpha to Opera và Nhóm bạn yêu nhạc cổ điển Sài Gòn tiếp tục duy trì, mở rộng và làm tốt hơn các hoạt động sắp tới. Một lần nữa, chúng tôi chân thành cảm ơn.

----

Dẫn giải vào đề bởi Vĩnh-Lạc:
—
Nàng rằng: Nghĩa trọng nghìn non,
Lâm Tri người cũ, chàng còn nhớ không?
Sâm Thương chẳng vẹn chữ tòng,
Tại ai, há dám phụ lòng cố nhân?

Nguyễn Du, Truyện Kiều, câu 2227-2230.

Trong hai mươi tám chòm sao trên vành đai Nhị-Thập-Bát Tú, 曑 Sâm và 商 Thương ― hoặc còn gọi là 心 Tâm ― bởi còn 傷 thương là còn trong tim mà ― chỉ tên của hai tinh-toà không bao giờ gặp nhau trên bầu trời đêm.

Trong truyền-thuyết Trung-quốc, thần 高辛 Cao-Tân thuở trước cũng có người hai con trai cùng ở 曠林 Khoáng-Lâm «Cánh Rừng Bát-Ngát», tức Vòm Trời Thanh Vắng, nhưng anh em không bao giờ chịu thuận-thảo với nhau. Cuối cùng cả hai bị đày ra tít tận hai nơi đời đời cách-biệt: hoàng-huynh là Thực-Trầm 實沈 (Chìm Sâu) ra ở 大夏 Đại Hạ «Nắng Mênh-Mang» ― thuộc sao Rigel (Gót Chân) của tinh-toà Orion; ngự-đệ là 閼伯 Át-Bá (Ứa Nghẽn) ra ở 商丘 «Gò Trao Đổi» ― thuộc sao Antares (Chống Chiến-Tranh) của tinh-toà Scorpius. Sau vua nhà Hạ vì say mê 妺（昧）喜 Muội-Hỉ «niềm Vui của Bóng Tối» mà mất nước về tay nhà Thương, để rồi vua nhà Thương lại cũng vì say mê 妲（旦）己 Đát-Kỷ «Bản-Thể của Bình-Minh», mà mất nước về tay nhà Chu.

Hai vì tinh-tú ― xưa kia khắng-khít ― giờ phải xa nhau― vì Đêm Ngày trắc-trở, sống chết cắt chia: đó là một ý-tưởng bao-la vô-tận.

Ở Việt-Nam cũng có sự-tích hai anh em Sao Hôm, sao Mai, vô-tình vướng vòng loạn-luân ngang trái cùng sao 娓（尾） Vỹ (cái Đuôi Bọ Cạp của tinh-toà Scorpius), để sinh ra sao 昴 Mão Tua-Rua (Pleiades, hình giống Bàn Tay Sáu Ngón trong tinh-toà Taurus), để rồi cuối cùng cả bốn không bao giờ còn ai sống gần ai được nữa. Theo các nhà nghiên-cứu, nó cũng là một biến-dạng thiên-văn của sự-tích Trầu Cau quen-thuộc mà ai cũng nhắc đến mỗi dịp hôn-nhân.

Ít ai ngờ ở phương Tây, cũng có những chuyện gần như tương-tự: thần-thoại một cặp sao 太白長庚 Thái-Bạch Trường-Canh, Κάστωρ καὶ Πολυδεύκης Cástor và Pollúx, Διόσκουροι Điốs-Cúri «Hai Chàng Kỵ-Mã Con Trai Sinh Đôi của Ngọc-Hoàng», em của Nàng Mặt Trời Κλυταιμήστρα Chytaimnestra 落梅 Lạc-Mai, và anh Nàng Mặt Trăng Ἑλένη Hêlếne 折桂 Chiết-Quế. Thực ra, mẹ họ là Λήδα Léđa ― 重霄 Trùng-Tiêu «Đêm Hôm Khuya-Khoắt» ―, đã trót mang thai với cả chồng mình lẫn Ngọc-Hoàng mà ra sinh ra bốn con. Bốn đứa con đó, chỉ có hai là bất-tử, còn hai kia phải chịu đắm luân-hồi. Chính từ nghịch-cảnh đó mà sinh ra mọi chuyện: Castor chết về tay tình-địch trong một lần cướp cô dâu theo phong-tục du-mục, và Pollux xin Thượng-Đế cùng Diêm-vương cho phép mình đổi mạng thay anh.

Năm 1737, nhà soạn nhạc người Pháp, Jean-Philippe Rameau (1683 – 1764) đã nhờ thi-sĩ Pierre-Joseph Bernard (1708 – 1775) viết lời cho vở nhạc-kịch thứ nhì của mình, nhan-đề CASTOR & POLLUX, dựa trên tích truyện trên đây. Chỉ khác một điểm là để hai anh em cùng xung-đột vì tình, nhà thơ đã mạnh-dạn hư-cấu ra hai nữ-nhân-vật mới, Télaïre và Phœbe, con gái thần Ngày và cháu gái nữ-thần Đêm, nhằm tạo nên một tứ-tấu chằng chéo yêu-đương, ghen tuông dữ dội, nhưng kết-thúc nhờ Thiên-Đình phân-xử mà vẫn trọn lý vẹn tình.

Vở diễn thoạt đầu chưa thành-công lắm. Khó trách đến năm 1754, Rameau đành chỉnh sửa khá nhiều chi-tiết cả trong phần nhạc lẫn phần lời. Dù thực ra chưa chắc đã thực-sự hay gì hơn bao nhiêu, điều này ít nhất cũng giúp vở thành-công vang dội ngay lúc đó. Song điều này lại cũng khiến cho phần tổng-phổ rối-rắm cưc-kỳ. Sau khi Rameau mất, thiếu sự hội-ý với ông, vở đâm ít diễn đi hẳn, và dần-dà biến mất khỏi kịch-mục nhà hát, ngay cả ở Pháp, sau năm 1792.

Vả lại, riêng về mặt nhạc, opéra Pháp thế-kỷ XVIII chưa bao giờ cạnh tranh nổi với Ý. Ngược lại, nếu riêng tính khoản lời, thật ra opéra Ý cũng thường phải vay mượn cốt chuyện từ bên Pháp sang thì mới mong tạo chiều sâu tư-tưởng. Kết-quả vẫn là ― từ 1792 đến 1903, CASTOR & POLLUX chịu cảnh không còn ai mang trình-diễn trên mọi sân-khấu ở châu Âu, đúng một trăm mười một năm lẻ. Hiện nay, dù đã thỉnh-thoảng phục-hồi, phần nhạc-phổ đa-đoan của nó vẫn là một nguyên-nhân khiến vở hết sức ít ai dám dựng.

Thay lời kết:
Ở giai-đoạn đầu, opéra rất hay dùng các cốt chuyện dính tới thiên-văn lịch-pháp, trong số đó, xuất-sắc hơn cả có thể kể đến LA CALISTO năm 1651 của Francesco Cavalli (1602 –1676), và PERSÉE năm 1682 của Jean-Baptiste Lully (1632 – 1687). Những đề-tài này thường mang tính cung-đình tráng-lệ, thường chỉ diễn vào những buổi thượng-thọ hoàng-gia, đòi hỏi y-trang cảnh-trí xa-hoa choáng ngợp, khiến các rạp hát thị-dân từ-từ đào-thải về sau. Vở cuối cùng trong truyền-thống nguy-nga diễm-lệ ấy có lẽ là vở MỸ-NHÂN NHẤT-MỘNG BÁCH-TUẾ MIÊN năm 1889 của Pïotr Ilič Čaikovsky (1840 -1893).

Nhưng quả đúng như triết-nhân Πλάτων Pláton (425 - 347 tr. C. – N.) xưa từng nói: trí-tuệ, âm-nhạc và thiên-văn, đó là ba thứ bất-khả-phân-chia bất nếu muốn đào-tạo tư-duy thực-sự mẫn-tiệp.

Vì sao vậy?

Hãy nhờ Immanuel Kant (1724 - 1804) giải-thích giúp chúng ta: “Two things awe me most, the starry sky above me and the moral law within me.” Đời tôi chỉ bàng-hoàng lùi bước trước hai thứ: vòm trời vần-vũ trăng sao trên cõi hư-không và tâm-thức đằng-đẵng đúng sai trong tầng tâm-khảm.”

Trên suy dưới xét, đó là điều làm nên tính Nhân trong con vật. Kẻ nào chỉ biết chạy theo thị-dục, chẳng bao giờ ngước lên nhìn Trời và cúi xuống trông lại chính mình, kẻ ấy sẽ đứng dưới một tầng lầu không còn thương ai ― và dĩ-nhiên không còn tương-lai.

CASTOR & POLLUX cũng chính là một nhạc-phẩm nhắc-nhở chúng ta những điều đúng nghĩa như thế.

---------

Bạn có thể đăng ký theo link trên, hoặc gửi email về info@saigonclassical.vn và báo tên, số lượng vé đăng ký.

Sự kiện không dành cho trẻ em dưới 12 tuổi.

Vui lòng có mặt trước sự kiện 15 phút. BTC sẽ đóng cửa trước khi chương trình bắt đầu 5 phút.

Nếu quý vị đến trễ vui lòng chờ đến hết giờ giải lao của chương trình.

Để giảm chi phí in ấn cũng như hạn chế tác động đến môi trường, quý vị vui lòng nhận thông tin tờ giới thiệu chương trình bằng cách quét mã QR tại khu vực lễ tân trước khi vào khán phòng.